KÖKENİ VE
İSİMLERİ:
 Dionysos
Yunan panteonuna son katılanlardan biridir. Homeros eserlerinde
tanrının adını üç kez geçmektedir. İliada’da tek bir yerde onu
küçültücü bir öyküyle anlatırken Odyssia’de ona ilişkin hiçbir bilgi
verilmeksizin iki kez anılmıştır.
Kökeni konusunda çeşitli görüşler vardır. Bunlardan birine göre Trakya
kökenlidir tanrı. Diğer bir görüş ise tanrının Anadolu kaynaklı
olduğunu söyler. Buna ilişkin en net bilgiyi Euripides’in kendi
çağındaki Dionysos tapkısını detaylıca anlatan “Bakkhalar” isimli
yapıtından bulmak mümkün; aşağıdaki bölümlere göz atalım:
-- Tanrı, tragedyanın başında topuklarına kadar uzanan uzun bir Lidya
elbisesi giymiş olarak sahneye çıkar ve şöyle konuşur:
Dionysos—
İşte ben, Zeus un oğlu Dionysos, Kadmos un kızı Semele nin yıldırım
dolu şimşekler içinde doğurduğu tanrı, Thebai toprağına ayak
basıyorum. Tanrılığımdan soyunup insan suretine girdim... Ben Lydia
nın altın ovalarından geliyorum, İran ın güneşten kavrulan kırlarını,
Baktria nın uzun surlarnı;
Media nın buzlarla örtülü topraklarını, saadet diyarı Arabistan ı,
tuzlu denizin kıyılarında uzanan bütün Asya ülkesini, Barbar larla
Hellen lerin karışık yaşadığı, güzel hisarlarla süslü şehirleri
dolaştım. Oralarda korolarımı topladım; dinimi, ayinlerimi öğrettim;
şimdi kendimi Hellen lere tanıtmak istiyorum. Hellen toprağında Bakkha
ların keskin çığlıklarıyla çınlattığım, kadınlarının çıplak
vücutlarını ceylan postlarıyla sarıp ellerine thyrsos u, sarmaşıklı
asayı verdiğim ilk şehir Thebai oldu.
...
Tanrının konuşmasının ardından Bakkha’lar korosu ezgiye başlar
Asya topraklarından geldim,
Yüce Tmolos’u aştım,
Tanrımız Bromis uğrunda
Durmadan ,yorulmadan koşuyordum.
Euhoi diye bağırarak
Bakkhos’un şerefine.
Kim o, yolda gezen?
Çekilsin herkes damının altına,
Temizleyip kapansın bütün ağızlar;
Şimdi ben, Euhoi sesleriyle
Dionysos’u kutluyorum.
...
Metindede görüldüğü gibi tanrının bir çok adı vardır. Dionysos ,Bakkhos
ve Bromis bunlar arasında en çok bilinenler olmakla birlikte ; Euhios,
Dithyrambos, İakkhos ve İobakkhos gibi isimlerle de anılmaktadır..
Tanrının isimleri tam olarak anlamlandırılabilmiş değildir. Dionysos
adı konusunda iki görüş vardır. bunlardan birincisi, Azra Erhat,
Derman Bayladı gibi yazarların belirttiği “ dio- nysos” diye iki kökün
birleşmesinden oluşmuştur. Dio, (dios,dio,di) gibi köklerle bağlı
kılınıp “tanrı” anlamına gelmektedir. Nysa kelimesi ise antik
dönemlerde birçok dağa ve şehre isim olmuş.(Trakya’da, Theselya’da,
Makedonya’da Hindistan ve Arabistan’da Nysa isimli dağlar vardır.
Anadolu’da ise bu isimle Sultanhisar’daki antik bir şehir ve birkaç
dağ vardır.) Bu şekliyle Dionysos , “Nysa Dağının Tanrısı” anlamını
taşımaktadır.
Diğer bir görüş ise tanrının doğumuna ilişkin mitoslarla bağlantı
kurarak, “iki kez doğan” anlamından bahsetmektedir. Fakat bunun
Yunanca karşılığı desteksiz kalır.
Bazı araştırmacılar, Dionysos’un “iki kez doğan” niteliğini karşılayan
kelimenin “ditrambos” kelimesiyle karşılık bulduğunu belirtmektedir...
|
