DİONYSOS’UN DOĞUŞU:
 Yunan
panteonunun Dionysos ‘a yaklaşımı ilginç sonuçlarıyla dikkat çekici
bir konudur.
Tanrının doğuş efsaneleri Yunan Dini’nin Dionysos ‘u kabulünde ne
kadar zorlandığını somutlayan en iyi örnektir.
Mitosa göre Dionysos, Zeus ’la -Thebia kralı Kadmosun kızı- Semele’nin
oğludur.
Hera ,Zeus’u Semele’den kıskanır ve yaşlı bir kadın (bazı kaynaklarda
Beroe, –Semele’nin annesi-) kılığına girerek Dionysos’un annesine
tavsiyelerde bulunur. “Mademki tanrılar tanrısı Zeus’un sevgilisisin,
ondan, sana da, tüm ihtişamı ile kendi karısına göründüğü gibi
görünmesini istemelisin.”
Semele’nin bu isteğe boyun eğen Zeus, tüm parlaklığı ile sevgilisine
göründüğü anda yıldırımlarla yanan kadın rahmindeki yedi aylık çocuğu
düşürür. Bu çocuk Zeus’un oğlu Dionysos’dur. Zeus Semele’nin düşürdüğü
ve mucizevi olarak orada biten sık yapraklı bir sarmaşığın yanmaktan
koruduğu Dionysos’u baldırına (kimi kaynakta kalçasına) kancalarla
yerleştirir ve zamanı geldiğinde onu ikinci bir doğumla meydana
getirir. Böylece Dionysos iki kez doğmuş olur.
(Matriarkal özellikler taşıyan Dionysos’a patriarkal bir kimlik
kazandırma çabası, yukarda anlatılan doğum olayıyla çok net
anlaşılıyor. Zeus’un dışardan gelme bu tanrıya hakimiyetini vurgulayan
baldırdan doğumun bir benzerini de Athena’nın doğumunda görmek
mümkün.)
Söylencenin devamına dönersek: Zeus oğlunu kıskanç karısının hışmından
korumak için Hermes’le birlikte Nyssa Dağında sarmaşıklarla kaplı bir
mağaraya gönderir. Hermes,tanrıyı mağaradaki nymphalere bırakır. Bu
periler, Dionysos’u büyütüp eğitirler. Eğiticiler arasında Silenos’da
vardır.
Dionysos gençlik çağına geldiğinde mağaradaki üzümleri kullanarak
şarap yapma sanatını bulur.
Tanrının doğumuna ilişkin diğer bir mitos da “orphik düşünce”yle
bağlantılıdır. Buna göre Dionysos yine Zeus’un Semele’den oğludur.
(Bazı kaynaklar Dionysos’u Zeus’la Demeter’in oğlu olarak gösterir
Baştanrı Olympos’tan her ayrılışında tahtını ve asasını çocuk
Dionysos’a bırakır fakat Hera’nın çocuğa karşı kıskançlık dolu bir
nefret beslediğini bildiğinden Dionysos’u bağlılıklarına
güvenebileceğine inandığı Kuretaların bakımına emanet eder. Ama Hera
Kuretalar’a rüşvet vererek çocuğa eğlenmesi için oyuncaklar verir,
ustaca yapılmış bir ayna çocuğu bir çalılığın içine çeker, orada onun
emrindeki Titanlar çocuğun üzerine saldırır, bacaklarını kollarını
koparır, bedenini çeşitli otlarla kaynatıp yerler. Ama bu olaya
kendiside karışmış olan kız kardeşi Athena onun kalbini saklar ve
döndüğünde Zeus’a verir, işlenen cinayetin tüm öyküsünü anlatır. Zeus
müthiş bir öfkeyle yıldırımlarını Titanlara gönderir ve onları
öldürür.(Sonrasında Titanların küllerinden insan yaratılacaktır...)
Söylencenin bundan sonrası çeşitlenir. Bir söylenceye göre Zeus ,
Dionysos’un kalbini yutar ,ya da başka bir söylencede ,kalp hap
şekline getirilip Semele’ye yutturulur ve Semele ikinci bir doğum
yapar. Bu ölüm ve diriliş, ilerde inceleyeceğimiz Dionysos tapkısının
temel niteliğini oluşturacaktır.
Azra Erhat’ında belirttiği gibi Dionysos üstüne mitosların tamamı
tepki ve direnç üzerinedir.
Yunan mitolojisinin Dionysos’a karşı çıkışının sebeplerini incelemeden
önce , tanrıyla ilişkilendirilen önemli bazı söylenceleri kısaca
inceleyelim:
|
